Pa’n: Qaraqalpaq tili
Sabaqti’n’ temasi’:
1.Jan’a temani’ tu’sindiriw.
2.Woqi’wshi’lardi’n’ awiziki ha’m jazba sawati’n asi’ri’w.
3.Wolardi’n’ so’z bayli’g’i’n asi’ri’w.
4.Woqi’wshi’larda watang’a su’ispenshilik sezimin ku’sheytiw.
Sabaqti’n’ tu’ri: Jan’a bilim beriw.
Ko’rgezbeli qurallar:Portret,tarqatpa qag’azlar,su’wretler,slaydlar,proyektor.
Sabaqti’n’ jobasi’
1 Sho’lkemlestiriw 1
2 Wo’tilgen temani’ soraw na’m bekkemlew 10
3 Jan’a temani’ tu’sindiriw 15
4 Jan’a temani’ bekkemlew 15
5 U’yge tapsi’rma beriw 3
6 Juwmaqlaw 1
Sabaqti’n’ bari’wi’
I.Sho’lkemlestiriw
1) Sa’lemlesiw.
2) Barlama qi’li’w
3)Woqi’wshi’lardi’n’ sabaqqa tayarli’g’n tekseriw.
II.Wo’tilgen temani’ soraw ha’m woni’ bekkemlew.
-Qa’ne woqi’wshi’lar u’yge tapsi’rmani’ kim aytadi’?
-U’yge tapsi’rma Toli’bay Qabulov wo’miri ha’m do’retpeleri “A’lem ibrat alar hayal – qi’zlardan” qosi’g’i’nan u’sh tobi’n yadlaw.
Toli’bay Qabulov wo’mir bayani’ tuwrali’ sorawlar beriw.
1)T.Qabulov qashan ha’m qay jerde tuwi’lg’an?
2) Wol qanday woqi’w wori’nlari’nda woqi’g’an?
3)T.Qabulov qanday jumi’slarda islegen?
4) Woni’n qanday qosi’qlar toplamlari’n bilesiz?
5)Wol qosi’qlardan basqa neler jazgan?
Bu’gin siz qulpi’rg’an bir du’nya boli’p,
Bir ju’rektey sog’i’p, tolqi’p turi’psi’z,
Bu’gin shayi’rli’qta Zulfiya boli’p,
Du’nyag’a mushayra woqi’p turi’psi’z.
Zulfiya haqqi’nda qisqa sa’wbet wo’tkeriw.
Tarqatpa qag’azlar tarqati’p wo’qi’wshi’lardi’ bahalaw.
1-tarqatpa qag’az
Men ha’zir sizge yertek ayti’p beremen.
Ga’pten almasi’qlardi’ tabi’p qaysi’ tu’ri yekenin ani’qlan’.
2-tarqatpa qag’az
Qosi’mtalar menen tu’rlenbeytug’i’n almasi’qlardi’ ayti’p berin’
Wolar almasi’qti’n’ qaysi’ tu’rine kiredi?
3-tarqatpa qag’az
Wol tapsi’rmani’ jaqsi’ wori’nladi’.
Ga’pten almasi’qti’ tabi’p qaysi’ ga’p ag’zasi’ yekenin ani’qlan’.
4-tarqatpa qagaz
Almasi’qlar neshe tu’rge bo’linedi?
Betlik almasi’qlarina qasi’ almasi’qlar kiredi?
III.Jan’a temani’ tu’sindiriw.
Jan’a tema: Feyil. Feyildin’ da’rejeleri . Wo’zlik ha’m wo’zgelik da’reje.
Wo’zlik da’reje is-ha’reket iyesinin’ wo’zi ta’repinen islengenin bildiredi.Yag’niy, is-ha’rektti islewshi basqa birew yemes, sol is- ha’reket iyesinin’ wo’zi ta’repinen islenedi.
Wo’zlik da’reje to’mendegi qosi’mtalar arqali’ jasaladi’:
1. –i’n,-in,-n.Mi’sali’:jasandi’, tazalandi’,woylandi’
2. –i’l, -il, -l.Mi’sali’: keril, sozi’l,ji’ynal
Is-ha’rekettin’ basqa birew arqali’isleniwin bildiretug’i’n feyillerge wo’zgelik da’reje delinedi.Mi’sali’:Wol Asang’a qosi’q aytqi’zdi’,basqa balalarg’a saz sherttirdi.
Wo’zgelik da’reje feyili to’mendegi qosi’mtalar arqali’ jasaladi’:
1)-di’r,-dir,-ti’r,-tir.
Mi’sali’: jazdi’r, so’ndir,aytti’r,ishtir, t.b.
2)-qi’z, -kiz, -g’i’z, -giz.
Mi’sali’: alg’i’z, kiygiz, ashqi’z.
3)-i’t, -it, -t qosi’mtalari’ dawi’sli’ seslerge yamasa r,l,y,k,q dawi’ssi’zlarina pitken feyillerge jalg’ani’p, wo’zgelik da’reje jasaydi’.
Mi’sali: woqi’t, woynat, qorqi’t, so’ylet.
IV.Jan’a temani’ bekkemlew:
119-shi’ni’g’i’w.Wo’zlik da’reje feyillerin tawip, asti’n si’zi’n’.
1.Marat a’ri-beri woylandi’.2.Wog’an barli’q na’rse su’ykimli ko’rindi.3. Qoshqarbay wo’tepke buri’ldi’. 4. Serjen A’metti ko’riwden birden ashi’wlandi’.
5.Wolar kiyimlerin kiyinip ketiwge tayarlandi’.6.Sabir gu’birlenip wo’zinshe so’ylendi.7.Saparbay wo’tken ku’ni shi’pakerge ko’rindi.
120-shi’ni’g’i’w.Wo’zlik ha’m wo’zgelik da’reje feyillerin tawi’p, qosi’mtalari’n ani’qlan’.
1.Tereklerge suw a’keliw ushi’n salma qazdi’rdi’.2.Mug’allim woqi’wshilarg’a diktant jazdi’rdi’.3.Sen woni’ woynawg’a ko’ndir.4.Aygu’l ko’p woylandi’.5.Balalar awqatlandi’.6.Wog’an bul jerdin’ ta’biyati’ suli’w ko’rindi.7.Na’siybeli sen Aydosti’n’ shalbari’n kiygiz.
Shi’ni’g’i’w.To’mendegi tu’bir feyillerdi wo’zgelik da’reje feyillerine aylandi’ri’p jazi’n’.Kim shaqqan woyi’ni’
Yek – yektir So’yle – so’ylet.
Al – …. Jaz – …..
Ayda – …. Ayt – …..
Ko’sh – …. Ter – ….
Wori’nla – …. Ko’n – ….
Tur – …. Wotir – …
Ju’r – …. Kel – …
“Shembelikte” temasi’nda wo’zlik ha’m wo’zgelik da’reje feyillerin qatnasti’ri’p kishi tekst du’zin’.
Test
1.Ag’am u’keme xat jaz….di’.Ko’p noqatti’n’ worni’na qosi’mta qoyi’ladi’?
A) –giz B) –i’t C) –di’r D) –dir
2)Qaysi’ qatarda wo’zlik da’reje qosi’mtalari’ toli’q ko’rsetilgen?
A) –i’n,-in,-n, -i’l, -il, -l
B) –i’n, -in, -it, -i’t, -n
C)-i’l, -il, i’s, -is, -t
D) –di’r, -dir, -ti’r, -tir
3) Bul qosi’qti’ siz ayti’p berin’.Ga’pte almasi’qti’n’ qaysi’ tu’rleri bar.
A)Betlik, soraw
B)Betlik,wo’zlik
C)Wo’zlik, siltew
D) Siltew, betlik
4)Wo’zlik da’rejede jasawda qaysi’ dawi’ssi’z sesten keyin –i’t, -it, -t qosi’mtalari’ jalg’anadi’?
A)r, l, k, s, q B) r, l, k, q, y C) m, n, r, l, k D) b, p, s, r, y
5)Bazardan anan’a yertek kitap aldi’rtqi’z.Ga’pte wo’zgelik da’reje qaysi’ qosi’mtalar arqali’ jasalg’an?
A) –dir B)-t C) –qiz D) –u’shewi menen
6.Qaysi’ qatardag’i’ so’zlerge qosi’mtalar duri’s jalg’ang’an?
A)Jazdir,woqit,islet B) Woqi’t, juwi’n, aytti’r C)Aytir, islet,woqit D) Jasan,juwin,jazdir
2.Mashina turg’an jerinen qozg’aldi’.
V.U’yge tapsi’rma.
Berilgen feyil so’zlerge tiyisli qosi’mta qosi’p, wo’zlik ha’m wo’zgelik da’reje jasan’, ga’p quran’.
Si’z, tayarla, woyla, tara, kiy.
U’lgi:Saat segiz boli’p qaldi’, sen tez kiyin.
VI.Juwmaqlaw. Woqi’wshi’lardi’n alg’an bahalari’ menen tani’sti’ri’w.